Ông Tóng bản Rôn

người vợ sẵn sàng phi vào đánh chồng. Có lần bác Tóng đã bị thương đến hai tuần liền ở chân vì bị vợ phi cả cán thuổng vào. Hai vợ chồng ông bà Tóng cãi nhau, chửi nhau rồi đánh nhau cũng chỉ vì chuyện miếng cơm manh áo. Nhớ hồi đầu những năm 90, lúc ấy an hem tôi còn bé lắm, các chị con nhà bác Tóng cũng chẳng lớn hơn là bao. Nhà họ thường xuyên thiếu ăn, thiếu mặc và rất hay cãi cọ đánh đập nhau. Những đứa con lớn hơn thường cùng bố mẹ đi nương xa, mấy chị bé chưa biết việc thì ở nhà chăm gà, lợn và làm mấy công việc vặt trong nhà. Những hôm các chị ấy mải chơi không để ý đàn gà làm chúng vào vườn bới hết các luống rau non, hay trời mưa không cất váy áo phơi ở ngoài vào trong nhà thì tối đến y như rằng lại bị đòn, có khi bị cho nhịn cơm. Nhà chúng tôi ở ngay bên cạnh, kể ra thì kinh tế có khá khẩm hơn chút nên thi thoảng có gì nhiều mẹ tôi lại mang sang biếu nhà đấy. Nhưng nhà họ vốn đông con, lại hầu như ai cũng ăn nhiều và ăn khỏe cả nên biếu bao nhiêu cũng chẳng đủ.
Được người ta cho nhiều rồi cũng thành quen, hễ cứ trong nhà thiếu gì từ cây rau đến cọng hành nhà bác Tóng lại chạy sang nhà tôi xin. Mẹ tôi tỏ ý không hài lòng vì họ lấy nhiều quá, nhất là bác Tóng mỗi lần bác kêu bảo cho bác xin nắm lá lốt thì cả góc vườn nhỏ mà mẹ tôi chỉ để trồng cây lá lốt cũng trụi sạch. Bác bảo xin ít mận thì cả cây mận trông có vẻ lưa thưa đi hẳn. Mẹ tôi thường khéo léo biếu nhà họ các cây và hạt giống nhưng chẳng biết họ trồng kiểu gì mà mãi không được. Vợ bác Tóng toàn than thở rằng hạt mầm không lên hay cây giống mới cắm xuống đất đã chết héo... Mẹ tôi tôi từng nói với bố tôi về việc ấy, bà băn khoăn hỏi:
"Hay là họ mang cả cái hạt giống mình cho đi ăn mất rồi, chứ làm gì có chuyện gieo mãi vào đất mà không mọc được cái mầm nào?"
"Có khi thế thật" – bố tôi trả lời.
Đất đai khá rộng rãi nên bố tôi rất hay mang những cây rau rừng về trồng. Những cây rau Ban, rau Sắng, Sung, Vả được trồng ngay sát bờ rào nhà tôi với nhà bác Tóng. Biết trong vườn nhà tôi có những cây đấy kiểu gì bác Tóng cũng sẽ sang xin suốt nên mẹ tôi đã cô ý đem trồng ngay sát bờ rào nhà họ. Gia đình bác kia cũng tự mặc định nó là của chung nên khi cây chưa kịp lớn đã sai các con gái đi hái rau về ăn rồi. Mỗi lần nhà họ có khách khứ, cỗ bàn thì lại sang nhà tôi mượn chiếu, mượn bát đũa, dao thớt... lúc trả lại thì thường chẳng còn cái nào nguyên vẹn. Mười cái bát chị lớn nhà đấy sang mượn lúc sáng hôm trước, hôm sau mang trả chỉ còn lại bảy. Nhiều lúc phát bực mẹ tôi cũng kêu ca nhưng họ chỉ nghe rồi để đấy.
Làm mãi không đủ ăn, cũng không phải là vì lười biếng. Vợ chồng ông Tóng đều là những người cao lớn, khỏe mạnh và cũng vì thế mà họ thường ăn rất nhiều. Cả năm cô con gái mà họ sinh ra cũng đều vậy, dù chẳng được chăm bẵm, ăn uống no đủ như con cái những nhà khác nhưng các chị ấy vẫn lớn phổng phao, và đều khỏe mạnh cả. Tôi nhớ có một lần, mẹ sai anh em tôi mang mận sang biếu nhà bác hàng xóm. Một rổ quả mận khoảng tầm năm, sáu cân, hai anh em tôi còn bé nên phải khệ nệ khiêng mãi mới mang được chỗ mận đó sang được. Mới đến cửa các chị nhà ấy đã ùa ra, người nắm, kẻ bốc, kể giấu vào áo, kẻ mang đi giấu ở một chỗ nào đó sau nhà... Cả năm chị từ lớn đến bé chí chóe, đánh đập tranh giành nhau từng quả một, không ai chịu nhường ai cả. Hai anh em tôi chưa kịp về nhà thì rổ mận to đã gần như hết sạch. Vợ chồng bác Tóng cũng làm đụng cận lực như những nhà khác nhưng chắc do canh tác thiếu kỹ thuật, lại thiếu sự tỉ mỉ, kiên trì nên năng suất bao giờ cũng kém hơn những nhà khác. Nhà bác Tóng rất ít khi chăn nuôi, mà hễ cứ chăn dắt được con gì nó chưa kịp lớn bác Tóng lại bán nó đi. Dân bản không còn lạ gì chuyện mới đầu tháng thấy ông Tóng dắt một con bò vào rừng chăn, cuối tháng đã chẳng thấy nó đâu nữa, vì ông bán đi rồi.
Cách đây khoảng tầm 10 năm về trước chị con gái lớn nhà bác Tóng đi lấy chồng. Khoảng vài năm tiếp sau đó, những cô con gái còn lại cũng dần dần được người ta đến rước đi. Vợ chồng bác Tóng cũng phải bán dần đất đai để làm đám cưới và sắm sửa của hồi môn cho các con gái. Cuối cùng hai bác chỉ còn lại một thửa ruộng và một mảnh nương quanh nhà. Thế mà cứ mỗi năm bác Tóng lại bán đi một ít đất, giờ đã bán đến sát tận sân nếu không muốn nói là sát vách. Chắc nghĩ sau khi về già rồi cũng chẳng có sức mà làm nữa nên bán đi, nhưng cứ bán như thế tôi nghĩ chưa kịp già khọm nhà bác đã hết đất chỉ còn mỗi căn nhà. Với lại nhà bác không có con trai, ở bản Rôn vài nhà cũng vẫn còn giữ tục ở rể nhưng chẳng ở lâu như xưa nữa, cùng lắm là một hai năm rồi con gái phải theo về nhà chồng. Không biết vợ chồng bác Tóng sau này già cả, không lao động được nữa thì có ai đến chăm sóc không. Nhưng có lẽ hai bác ấy cũng chẳng có thời giờ mà bận tâm đến một tương lai xa như vậy. Trước nay họ vẫn thường chỉ cần lo được đến đâu hay đến đấy.
Những tưởng các cô con gái đi lấy chồng, vợ chồng ông Tóng sẽ đỡ khổ hơn vì chỉ còn lo có hai miệng ăn nhưng hai bác ấy vẫn nghèo khổ như thế. Gần sáu mươi mà người ta vẫn